Ga naar inhoud

Veelgestelde vragen

Op onze pagina over GNU/Linux vind je de essentiële informatie. We hopen dat deze FAQ je kan helpen als je meer wil weten.

Algemene vragen

Is er een verschil tussen ‘GNU/Linux’ en ‘Linux’?

Soms heb je het over “GNU/Linux”, dan weer over “Linux”. Hoe zit dat in elkaar?

Oorspronkelijk verwijst Linux naar een kernonderdeel (de kernel) dat binnen het GNU-systeem past. Wat gebruikers tegenwoordig draaien zijn, om precies te zijn, “distributies van het GNU/Linux-systeem”.

In praktijk is het woord “Linux” (logischerwijze) beter aangeslagen, en daardoor wordt het hele systeem vaak gewoon “Linux” genoemd. Voor sommige mensen ligt dit echter gevoelig.

Het systeem GNU/Linux noemen is veel betekenisvoller, technisch gezien (eindgebruikers gebruiken veel “GNU” en een beetje “Linux”) maar ook filosofisch: de kracht en het momentum van de Vrije Software-beweging zijn begonnen bij en worden nog steeds gedragen door het GNU-project.

Aan de andere kant is de naam Linux praktischer en aantrekkelijker voor computergebruikers die niets anders kennen dan Windows.

Om verwarring te voorkomen, gebruiken we “GNU/Linux” om te verwijzen naar distributies van het besturingssysteem welke GNU software en het Linux kernel gebruiken. Als we “Linux” zonder het GNU gedeelte gebruiken, verwijzen we naar de kernel.

Vanwaar de naam GNU?

Toen Richard Stallman begon met het ontwerpen van GNU, was Unix het meest gebruikte systeem, en dat is propriëtair. Omdat GNU qua werking vergelijkbaar is met (en compatibel is met) Unix, maar wel vrije software is, bedacht hij de naam GNU, wat staat voor GNU’s Not Unix. Het is een recursief acroniem. Als je van dat soort humor houdt, zoek dan eens op wat GNU Hurd betekent.

Is Linux een geregistreerd handelsmerk?

Ja. Je kunt niet willekeurige software verspreiden onder de naam Linux®. Het handelsmerk is eigendom van the Linux Mark Institute.

Is GNU/Linux het enige vrije besturingssysteem beschikbaar?

Nee. GNU/Linux is verreweg het meest gebruikte vrije systeem, maar er bestaan nog andere.

Hieronder vallen de UNIX-afgeleiden FreeBSD, NetBSD, OpenBSD, de BeOS-kloon Haiku OS, de Windows NT-kloon ReactOS, de DOS-kloon FreeDOS en Syllable, om er maar een paar te noemen.

Is macOS een GNU/Linux-distributie?

Nee. Er zitten enkele vrije software-componenten in macOS, en het is technisch vergelijkbaar met GNU/Linux-systemen. Maar over het algemeen is het propriëtaire software: alle problemen met Windows gelden hier ook voor.

Vrije software begrijpen

Zijn ‘Open Source’ en ‘Vrije Software’ hetzelfde?

Ja en nee. Technisch gezien is de overgrote meerderheid van open source-programma’s vrije software en vice versa.

Vanuit filosofische hoek zijn er wel verschillen. De term “open source” werd ingevoerd om “vrije software” aantrekkelijker te maken; aanhangers zien het open-sourcemodel als een betere manier om software te maken.

Aanhangers van “vrije software” leggen meer nadruk op de vrijheid dan op de manier waarop de software gemaakt wordt en vinden dat “open source” aan de essentie voorbij gaat.

Welke term je gebruikt hangt af van je visie op software.

Waarom zijn sommige GNU/Linux-distributies te koop, en niet gratis?

Sommige websites verkopen GNU/Linux-distributies. Hoe kun je dan beweren dat het “vrij als in vrije meningsuiting en gratis verkrijgbaar” is?

Het concept van vrije software heeft betrekking op vrijheid, niet op prijs. Je bent vrij om de software te kopiëren, te bestuderen, aan te passen en weg te geven.

De meeste bedrijven die vrije software ontwikkelen verdienen geld door diensten rond hun software te verkopen, in plaats van de software zelf. Vaak gebeurt dit door alles als een pakket te verkopen: de gebruiker koopt de cd, het boek, en een onderhoudscontract in een keer. Op die manier is je vrijheid nog steeds gegarandeerd.

Meer:

Waarom zijn sommige GNU/Linux-distributies niet geheel vrij?

Sommige GNU/Linux-distributies zijn gratis verkrijgbaar, maar bevatten software met restricties. Waarom?

Typisch zijn er drie zienswijzen omtrent het incorporeren van niet-vrije software:

  • Sommige GNU/Linux-distributeurs laten niet-vrije software toe om bepaalde hardware te laten werken. Dat komt doordat fabrikanten zoals NVidia niet de volledige broncode van hun stuurprogramma’s vrijgeven. Bovendien hebben veel wifi-kaarten en andere componenten specifieke propriëtaire firmware nodig om te werken. Die is gratis beschikbaar (freeware), maar valt onder beperkende licenties. Distributies zoals Debian, Ubuntu en Fedora leveren deze componenten daarom mee of helpen je ze te installeren, zodat je computer direct soepel werkt.
  • Aan de andere kant zijn er GNU/Linux-distributies die geen concessies doen aan softwarevrijheid en ervoor zorgen dat hun systemen helemaal geen propriëtaire code bevatten. Dat is het geval bij de distributies die worden aanbevolen door de Free Software Foundation. Deze systemen verwijderen alle niet-vrije onderdelen, zelfs als dat betekent dat sommige hardware niet werkt.
  • Sommige GNU/Linux-distributeurs zetten vrije en niet-vrije software zonder onderscheid bij elkaar. Ze geven minder om de vrijheid van de gebruikers, en adverteren enkel de technische kwaliteiten van hun product. Deze distributies hebben dezelfde problemen als Windows; kies dus verstandig als je je vrijheid belangrijk vindt!
Is macOS ook een vrij besturingssysteem?

Zij alle redenen om Windows te vermijden ook van toepassing op macOS?

Mac-gebruikers denken vaak dat ze gespaard blijven van de Windows-restricties. Helaas is dat niet het geval.

macOS heeft wel enkele low-level componenten die vrije software zijn; en Apple steekt minder energie in “customer lock-in” (met enkele opvallende pogingen zoals BootCamp).

Toch blijft de eindgebruiker fundamenteel beperkt – door de propriëtaire licentie kan hij/zij macOS niet voor alle doeleinden gebruiken, en het ook niet kopiëren, bestuderen, aanpassen of verder verspreiden.

Gelukkig kun je, omdat deze vrijheden er echt toe doen, populaire GNU/Linux-distributies (zoals Ubuntu) op Mac-computers draaien.

GNU/Linux-gebruikers, zijn dat niet die illegale downloaders?

Heeft GNU/Linux niet te maken met kraken, “piraterij” en websites met illegale downloads?

Nee. Waar je dit ook hebt gehoord; vergeet het maar weer. Linux heeft hier niets mee te maken. Of je nu illegaal of intelligent en legaal wilt downloaden, dit kan onder GNU/Linux net zo goed of slecht als onder Windows. Je kunt gangsters niet herkennen aan hun auto; hetzelfde geldt voor hun besturingssysteem.

GNU/Linux is ontwikkeld door mensen die willen vermijden dat alle computers in de wereld aangestuurd worden door software van hetzelfde bedrijf. Daar is niets verkeerd mee!

Lees meer in het artikel: Hoe je Vrije Software verkeerd kunt begrijpen.

Is GNU/Linux een vorm van communisme?

“Alles moet vrij zijn” en “niemand is eigenaar van wat dan ook”. Het klinkt wat angstaanjagend. Zijn GNU/Linux en zijn GPL iets voor anarchisten of communisten?

GNU/Linux heeft niets te maken met politieke systemen en iedereen – onafhankelijk van hun politieke visie – kan het gebruiken. Dit is besproken in ons artikel “Hoe je Vrije Software verkeerd kunt begrijpen”.

GNU/Linux installeren

Wordt GNU/Linux voorgeïnstalleerd op computers?

Inderdaad. De website LinuxPreloaded.com geeft een overzicht van leveranciers die desktops en laptops met GNU/Linux voorgeïnstalleerd verkopen.

Merk op dat het niet nodig is nieuwe hardware te kopen om GNU/Linux te gebruiken!

Is GNU/Linux in mijn eigen taal verkrijgbaar?

Ja. Alle grote distributies, zoals degene die we aanbevelen, zijn beschikbaar in vele talen en ondersteunen veel soorten toetsenborden.

Iedere installatie-CD kan gebruikt worden om Linux in eender welke taal te installeren. Geen Windows-toestanden dus waarbij je een hele nieuwe versie moet downloaden (of betalen) om gewoon de taal van het systeem te wijzigen.

Is het legaal om GNU/Linux op mijn computer te installeren?

Er kleeft een blinkende Windows-sticker op! Mag ik Windows verwijderen of GNU/Linux bij-installeren?

Ja. Zolang het je eigen computer is, is dit volledig legaal!

De sticker is enkel marketing, en heeft geen juridische waarde. Wij vinden het een fundamenteel recht te mogen kiezen welke software je op je eigen hardware gebruikt.

Sterker nog, dit recht wordt bedreigd door de opkomst van zaken als DRM en Trusted Computing. Lees ons artikel “Kies voor een vrije samenleving” voor meer informatie.

Moet ik een nieuwe computer kopen om GNU/Linux te gebruiken?

Helemaal niet. Het draait zonder problemen op het overgrote deel van de bestaande computers.

De hardwarecompatibiliteit is enorm verbeterd. De enige kleine hobbels die je kunt tegenkomen, hebben te maken met gloednieuwe hardware die heel recent is uitgebracht, of computers met een gespecialiseerde propriëtaire architectuur (zoals moderne Apple Silicon Macs). Verder draaien bijna alle GNU/Linux-distributies probleemloos op standaard 64-bits pc’s en laptops. Lees hoe je GNU/Linux op je computer kunt uitproberen of installeren.

GNU/Linux gebruiken

Wordt mijn hardware ondersteund door GNU/Linux?

Voor de meeste gebruikers is het antwoord ja: je hardware wordt waarschijnlijk ondersteund. De tijd dat je moest worstelen om basale zaken zoals geluid of internet werkend te krijgen op Linux ligt grotendeels achter ons.

Maar “ondersteund” kan variëren van “werkt meteen” tot “vereist handmatige aanpassingen”. Hieronder vind je het stappenplan om jouw specifieke hardware te controleren, gerangschikt van het makkelijkst tot het meest grondig.

Een live-USB-stick
Bijna alle GNU/Linux-distributies (zoals Debian, Ubuntu of Fedora) laten je het besturingssysteem vanaf een USB-stick opstarten zonder het te installeren of je harde schijf aan te raken. Zodra de desktop is geladen, kun je zaken controleren zoals wifi, geluid, Bluetooth, touchpad en slaapstand/stand-by.
Zoek in de databases

Als je niet meteen een USB-stick bij de hand hebt, kun je je computer opzoeken in databases die door de community worden bijgehouden.

  • Ubuntu-gecertificeerde hardware: Als jouw laptopmodel (bijv. “Lenovo ThinkPad X1”) in deze lijst staat, is het officieel gegarandeerd dat het werkt.
  • Linux-Hardware.org: Een enorme database met door gebruikers ingezonden rapporten. Je kunt zoeken naar jouw specifieke laptopmodel of onderdeel om te zien of anderen er goede ervaringen mee hebben.
  • De Arch Wiki: Ook als je geen Arch Linux gebruikt, levert zoeken op “Arch Wiki [jouw laptopmodel]” (bijv. “Arch Wiki Dell XPS 15”) vaak de meest gedetailleerde technische informatie op over wat wel en niet werkt.
Herken mogelijke valkuilen
Drie specifieke componenten zorgen van oudsher voor de meeste kopzorgen. Open Apparaatbeheer en kijk naar deze specifieke categorieën:
Component Waar je op moet letten Wat je van Linux kunt verwachten
Wifi-kaart Netwerkadapters Intel-kaarten zijn uitstekend. Realtek- en Broadcom-kaarten werken meestal maar vereisen soms handmatige installatie van stuurprogramma’s.
Grafische kaart (GPU) Beeldschermadapters Intel- en AMD-grafische kaarten werken direct. NVIDIA-kaarten werken ook goed, maar je moet tijdens de installatie vaak ‘Drivers van derden installeren’ selecteren om goede prestaties te krijgen.
Biometrie Biometrische apparaten Vingerafdruklezers zijn het onderdeel waarvan de kans het grootst is dat het niet werkt. Veel fabrikanten brengen geen Linux-stuurprogramma’s uit voor deze sensoren.
Speciale opmerking over randapparatuur
  • Printers: HP en Brother hebben over het algemeen de beste Linux-ondersteuning. Canon en Epson zijn wisselend.
  • Gaming-accessoires: Muizen en toetsenborden (Logitech, Razer) werken als gewone invoerapparaten, maar je kunt de mogelijkheid verliezen om RGB-verlichting of macro’s aan te passen, tenzij je communitytools gebruikt (zoals OpenRazer).
Kan ik Microsoft Office gebruiken onder GNU/Linux?

Dat hangt ervan af hoe je het gebruikt.

De desktopapplicaties (Word, Excel, PowerPoint)
Nee. Microsoft brengt geen officiële versie van de geïnstalleerde Office-suite uit voor GNU/Linux. Hoewel er technische omwegen zijn (zoals Wine), zijn die vaak onbetrouwbaar voor dagelijks gebruik.
Microsoft 365 (de webversie)
Ja. Je kunt de webversies van Word, Excel en PowerPoint gebruiken in elke moderne GNU/Linux-webbrowser (zoals Firefox, Chrome of Edge). Dit wordt officieel ondersteund door Microsoft en werkt precies zoals op Windows.
Desktopalternatieven

Voor een traditionele desktopervaring heb je twee uitstekende open-sourcekeuzes:

  • De meeste GNU/Linux-distributies worden standaard geleverd met LibreOffice. Het gebruikt standaard het OpenDocument-formaat (.odt), een echt open standaard die wereldwijd door overheden wordt gebruikt. Het is rijk aan functies, krachtig, en kan nog steeds probleemloos Microsoft Office-bestanden (zoals .docx, .xlsx, .pptx) openen en opslaan.
  • Als strikte visuele compatibiliteit voor jou het belangrijkst is, is OnlyOffice een sterk alternatief. Het kan Microsoft-formaten direct verwerken en gebruikt een vertrouwde “Ribbon”-interface, en complexe lay-outs blijven bij het uitwisselen van bestanden met Windows-gebruikers vaak beter behouden dan bij LibreOffice.
Kan ik mijn dvd’s, blu-rays en mp3’s afspelen onder GNU/Linux?

Ja.

Muziek en mp3’s
Dit is geen probleem meer. De patenten op MP3 zijn jaren geleden verlopen, dus moderne GNU/Linux-distributies spelen mp3’s direct af, zonder speciale instellingen. Streamingdiensten zoals Spotify en YouTube werken ook meteen in je webbrowser.
Dvd’s en Blu-rays

Dit is iets ingewikkelder vanwege beperkingen door kopieerbeveiliging.

  • Versleutelde dvd’s: De meeste commerciële dvd’s gebruiken een versleutelingssysteem dat “CSS” heet. Om ze af te spelen heb je een softwarebibliotheek nodig genaamd libdvdcss. Hoewel de meeste distributies dit eenvoudig maken om te installeren (vaak via een pakket als “Restricted Extras” of met een simpele terminalopdracht), is het omzeilen van deze versleuteling in sommige landen technisch gezien juridisch een grijs gebied.
  • Blu-rays: Het afspelen van commerciële Blu-ray-schijven is een stuk lastiger. In tegenstelling tot dvd’s gebruiken Blu-rays een complexer versleutelingssysteem (AACS) dat bijgewerkte “sleutels” nodig heeft om nieuwere films af te spelen. Je kunt software installeren om ze af te spelen (zoals VLC met libaacs), maar vaak moet je zelf handmatig een sleutel-databasebestand opzoeken en bijwerken. Door dit gedoe kiezen veel GNU/Linux-gebruikers er liever voor om hun Blu-rays te “rippen” met software zoals MakeMKV, in plaats van de schijf direct af te spelen.
  • Thuisvideo’s: Niet-versleutelde schijven (zoals zelfgemaakte dvd’s) spelen direct probleemloos af met uitsluitend vrije software.

Meer info op het web:

Kan ik populaire 3D spellen spelen onder GNU/Linux?

Ja, voor veruit de meeste games.

Het landschap van gamen op Linux is drastisch veranderd. Hoewel er officiële Linux-versies bestaan van grote titels zoals Dota 2, Counter-Strike 2, Baldur’s Gate 3 en de Tomb Raider-reeks, ben je allang niet meer beperkt tot alleen die games.

Tegenwoordig draaien de meeste games die alleen voor Windows beschikbaar zijn probleemloos op GNU/Linux dankzij Proton, een compatibiliteitstool die rechtstreeks in Steam is geïntegreerd. Voor de gemiddelde gebruiker betekent dit dat een Windows-game spelen nu net zo eenvoudig is als op de Play-knop drukken.

Steam en Proton
Dit is de makkelijkste manier om te spelen. Je kunt de compatibiliteit van je gamebibliotheek controleren via de communitydatabase ProtonDB.
Andere gamewinkels
Je kunt eenvoudig games van GOG.com, Epic en itch.io spelen met launchers die door de community zijn gebouwd, zoals Heroic of Lutris.
De uitzondering
De enige grote hobbel die overblijft, zijn competitieve multiplayergames die agressieve anti-cheatsoftware gebruiken (zoals Valorant of Fortnite). Veel van deze titels werken nog steeds niet op GNU/Linux. Als je fan bent van competitieve shooters, controleer dan de compatibiliteit op ProtonDB of Are We Anti-Cheat Yet? voordat je overstapt.
Zou ik antivirussoftware moeten installeren op Linux?

Het korte antwoord is nee.

Virussen zijn op GNU/Linux om twee belangrijke redenen vrijwel onbestaand:

  1. Strikte rechten: Een virus kan je systeem niet beschadigen, omdat het niet over de “superuser”- (administrator-)rechten beschikt die nodig zijn om kernbestanden te wijzigen.
  2. Vertrouwde bronnen: Je installeert software doorgaans vanuit officiële, veilige pakketbronnen (vergelijkbaar met een App Store), in plaats van willekeurige bestanden van het internet te downloaden.

Voor een gedetailleerde uitleg waarom Linux van nature zo veilig is, lees onze GNU/Linux-virus-FAQ.

Meer vragen?

Als je een vraag hebt die hier niet wordt behandeld, zijn er veel communities die je kunnen helpen. Onze “Help“-sectie helpt je de juiste plek te vinden om je vraag te stellen.

Als je een veelgestelde vraag kunt bedenken die we nog niet hebben beantwoord, laat het ons weten of maak een issue aan.